Hải Dương nằm ở khu vực đồng bằng sông Hồng, sở hữu cảnh quan đa dạng từ núi rừng, sông hồ đến những vùng quê trù phú. Trải qua nhiều thế kỷ, vùng đất này lưu giữ hệ thống di tích, làng nghề và những giá trị văn hóa gắn liền với lịch sử dân tộc. Không gian làng quê với đồng ruộng, cây trái và những công trình cổ tạo nên vẻ đẹp khá bình dị. Bên cạnh đó, các hoạt động văn hóa truyền thống vẫn được duy trì trong đời sống cộng đồng. Những nét đặc trưng ấy góp phần tạo nên một Hải Dương mang đậm dấu ấn Xứ Đông.
Thời Điểm Lý Tưởng Để Đi Du Lịch Hải Dương
Tháng 1 – Tháng 4: Thời tiết mát mẻ, không khí đầu xuân khá dễ chịu nhiều lễ hội truyền thống được tổ chức. Các khu di tích, đền chùa cũng trở nên nhộn nhịp hơn trong dịp đầu năm. Đây là khoảng thời gian thích hợp để kết hợp tham quan, hành hương và tìm hiểu văn hóa địa phương.
Tháng 5 – Tháng 6: Hải Dương bước vào mùa hè với nhiều vườn cây bắt đầu cho thu hoạch. Đặc biệt, mùa vải thiều Thanh Hà tạo nên không khí sôi động tại các vùng trồng vải. Du khách có thể kết hợp tham quan làng quê, trải nghiệm vườn cây và thưởng thức trái cây ngay tại địa phương.
Những Địa Điểm Du Lịch Hải Dương Nên Khám Phá
1. Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc
Côn Sơn – Kiếp Bạc là quần thể di tích nổi tiếng gắn với nhiều nhân vật và sự kiện quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Khu vực Côn Sơn gắn với Nguyễn Trãi và Thiền phái Trúc Lâm, trong khi Kiếp Bạc gắn với Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Giữa núi rừng xanh mát là chùa, đền, suối và những dấu tích cổ tạo nên không gian vừa linh thiêng vừa giàu giá trị văn hóa. Đặc biệt, Côn Sơn – Kiếp Bạc hiện nằm trong Quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc, được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản Văn hóa Thế giới vào năm 2025. Việc được công nhận đã nâng tầm giá trị của quần thể và mở ra thêm nhiều cơ hội phát triển du lịch văn hóa tại Hải Dương.
2. Suối Côn Sơn
Suối Côn Sơn bắt nguồn từ khu vực núi Ngũ Nhạc và Côn Sơn rồi chảy uốn lượn qua quần thể di tích. Dọc theo dòng nước là những ghềnh đá nhỏ, bãi đá và rừng cây xanh quanh năm. Cảnh quan nơi đây từng được Nguyễn Trãi nhắc đến trong thơ ca, góp phần làm nên vẻ đẹp nổi tiếng của Côn Sơn. Vào những ngày thời tiết mát mẻ, tiếng suối hòa cùng không gian cây rừng tạo cảm giác rất thanh bình.
3. Đảo Cò Chi Lăng Nam
Đảo Cò nằm giữa lòng hồ An Dương, nổi bật với hệ sinh thái của hàng nghìn con cò, vạc và nhiều loài chim nước. Những đàn chim thường bay về đảo vào cuối buổi chiều, tạo nên khung cảnh đặc biệt giữa vùng đồng bằng. Khu vực này có hệ động thực vật phong phú với hàng trăm loài được ghi nhận. Không gian mặt hồ rộng cùng những hàng cây là nơi cư trú của quần thể chim quanh năm.
4. Văn Miếu Mao Điền
Văn Miếu Mao Điền là một trong những di tích tiêu biểu gắn với truyền thống khoa bảng của Hải Dương. Không gian văn miếu gồm cổng, sân, nhà bia và các hạng mục kiến trúc mang phong cách truyền thống. Những tấm bia tiến sĩ ghi lại dấy ấn của nền giáo dục xứ Đông qua nhiều thời kỳ. Vì vậy, nơi đây không chỉ mang ý nghĩa lịch sử mà còn thể hiện truyền thống hiếu học lâu đời của địa phương.
5. Làng Gốm Chu Đậu
Chu Đậu là làng nghề gốm nổi tiếng với lịch sử phát triển lâu đời và những dòng gốm mang giá trị nghệ thuật cao. Các sản phẩm nổi bật bởi họa tiết tinh tế, màu men đặc trưng và nhiều đề tài gắn với văn hóa Việt. Khi tham quan, du khách có thể tìm hiểu cách tạo hình, trang trí và nung gốm theo từng công đoạn. Những sản phẩm thủ công tại đây cũng góp phần đưa tên tuổi gốm Chu Đậu đến nhiều thị trường trong và ngoài nước.
6. Đền Cao An Phụ
Đền Cao An Phụ nằm trên đỉnh núi An Phụ, ở độ cao khoảng 246m so với mực nước biển. Công trình thờ An Sinh Vương Trần Liễu (1211-1251), một tôn thất quan trọng của nhà Trần và là anh ruột của vua Trần Thái Tông. Trần Liễu cũng là cha của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, vị danh tướng có công lớn trong ba cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông. Năm 1237, Trần Liễu được triều đình phong An Sinh Vương và ban vùng An Phụ làm thái ấp, từ đó gắn bó với vùng đất Kinh Môn.
7. Động Kính Chủ
Động Kính Chủ nằm trên núi Kính Chủ và được xem là một thắng cảnh nổi bật của vùng Kinh Môn. Bên trong hang có nhiều nhũ đá cùng những vòm đá tự nhiên mang hình dáng đa dạng. Khu vực này còn lưu giữ hệ thống bia ma nhai với nhiều văn tự cổ được khắc trên vách đá. Sự kết hợp giữa cảnh quan núi đá và dấu tích lịch sử khiến Kính Chủ mang giá trị cả về thiên nhiên lẫn văn hóa.
8. Chùa Thanh Mai
Chùa Thanh Mai là một di tích nổi tiếng của Hải Dương, nằm trên núi Tam Ban giữa không gian rừng xanh yên tĩnh. Ngôi chùa gắn với Thiền sư Pháp Loa, vị Tổ thứ hai của Thiền phái Trúc Lâm và lưu giữ nhiều bia đá, tháp cổ có giá trị lịch sử. Những công trình cổ kết hợp cùng cảnh quan tự nhiên tạo nên nét đặc trưng cho chùa Thanh Mai. Đặc biệt, di tích này thuộc Quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc, được UNESco ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới năm 2025.
9. Làng chạm khắc gỗ Đông Giao
Đông Giao nổi tiếng với nghề chạm khắc gỗ được truyền qua nhiều thế hệ. Những khối gỗ thô được người thợ xử lý, đục và chạm thành nhiều sản phẩm với họa tiết công phu. Mỗi sản phẩm đòi hỏi sự chính xác cao trong từng đường nét, đặc biệt ở các chi tiết hoa văn. Nghề truyền thống này góp phần tạo nên một sắc thái riêng trong hệ thống làng nghề của Hải Dương.
10. Đền Tranh
Đền Tranh nằm tại khu vực Ninh Giang và gắn với tín ngưỡng thờ Quan Lớn Tuần Tranh. Không gian đền mang nét kiến trúc truyền thống, cùng hệ thống lễ nghi và sinh hoạt tín ngưỡng được duy trì qua nhiều năm. Vào mùa lễ hội, khu vực trở nên nhộn nhịp với các hoạt động văn hóa dân gian. Di tích cũng thường được kết hợp trong các tuyến tham quan phía nam Hải Dương.
Những Món Ăn Đặc Sản Hải Dương Nên Thử
1. Bánh đậu xanh Hải Dương
Bánh đậu xanh được xem là một trong những thức quà nổi tiếng nhất của Hải Dương. Thành phần chính gồm đậu xanh, đường, mỡ lợn và tinh dầu hoa bưởi, tạo nên vị bùi, ngọt và thơm nhẹ. Bánh được ép thành từng miếng nhỏ, khi ăn dễ tan trong miệng. Hương hoa bưởi là điểm nhấn giúp món bánh giữ được nét riêng qua nhiều năm.
2. Bánh gai Ninh Giang
Bánh gai Ninh Giang có lớp vỏ màu đen từ lá gai kết hợp với bột nếp. Phần nhân thường gồm đậu xanh, dừa và các nguyêu liệu tạo độ thơm, béo. Khi thưởng thức, lớp vỏ dẻo mềm hòa cùng vị bùi của nhân tạo cảm giác khá hài hòa. Món bánh dân dã này từ lâu đã trở thành thức quà quen thuộc của Xứ Đông.
3. Vải thiều Thanh Hà
Vải thiều Thanh Hà nổi tiếng với quả nhỏ vừa, lớp vỏ đỏ khi chín và phần cùi dày, mọng nước. Khi ăn, vị ngọt thanh hòa cùng hương thơm đặc trưng tạo cảm giác rất dễ chịu. Vùng trồng vải gắn với nhiều khu vườn lâu đời và cây vải tổ nổi tiếng. Vào mùa thu hoạch, những vườn vải trĩu quả tạo nên một khung cảnh đặc trưng của vùng quê Thanh Hà.
4. Rươi Tứ Kỳ
Rươi là đặc sản theo mùa nổi tiếng của vùng Tứ Kỳ, được chế biến thành nhiều món khác nhau. Phổ biến nhất là chả rươi với phần rươi hòa cùng trứng, thịt băm, vỏ quýt và rau gia vị. Mùi thơm đặc trưng của vỏ quýt giúp món ăn có hương vị rất riêng. Khi chiên vàng, phần ngoài hơi giòn trong khi bên trong vẫn mềm và đậm vị.
5. Bánh lòng Kinh Môn
Bánh lòng là món quà quê mang hương vị mộc mạc của vùng Kinh Môn. Bánh được làm từ gạo nếp, đường, lạc và một số nguyên liệu tạo mùi thơm. Thành phẩm có độ dẻo, vị ngọt và chút bùi của lạc rang. Cách chế biến không quá cầu kỳ nhưng món bánh vẫn giữ được nét đặc trưng của ẩm thực truyền thống.
6. Bánh cuốn Hải Dương
Bánh cuốn có lớp bột mỏng, mềm và thường được tráng trực tiếp trên bếp nóng. Nhân bánh kết hợp thịt băm, mộc nhĩ cùng hành phi tạo nên mùi thơm hấp dẫn. Khi ăn bánh thường dùng với nước mắm pha và chả, giúp hương vị trở nên đậm đà hơn.
7. Bánh dày Gia Lộc
Bánh dày Gia Lộc được làm từ gạo nếp xay hoặc giã kỹ rồi hấp chín và tạo hình. Bánh có màu trắng, độ dẻo và thơm vị nhẹ của nếp. Một số nơi kết hợp bánh với giò, chả và thường dùng trong những dịp lễ truyền thống. Sự đơn giản trong nguyên liệu giúp món ăn giữ được nét mộc mạc của ẩm thực đồng bằng,
8. Bún cá rô đồng
Bún cá rô đồng là món ăn dân dã với phần cá được lọc thịt, sơ chế rồi chiên hoặc chế biến theo từng cách riêng. Nước dùng có vị ngọt từ cá và xương, thường ăn cùng rau xanh và các loại gia vị. Phần cá vàng giòn két hợp với nước dùng nóng tạo nên sự cân bằng về hương vị.
9. Dưa hấu Tứ Kỳ
Dưa hấu Tứ Kỳ có vị ngọt, nhiều nước và thường được trồng trên những vùng đất phù sa. Những quả dưa chín có màu sắc bắt mắt, thích hợp dùng trực tiếp hoặc làm nước giải khát. Sản phẩm gắn với vùng trồng nông nghiệp của địa phương và thường được tiêu thụ mạnh vào mùa hè. Cùng với vải thiều Thanh Hà, dưa hấu góp phần tạo nên nét đặc trưng của nông sản Hải Dương.
Một Số Lưu Ý Khi Đi Du Lịch Hải Dương
- Nên xem lịch lễ hội nếu muốn tham quan các di tích vào mùa xuân.
- Mùa vải thường đông khách, nên chủ động lịch trình khi tham quan Thanh Hà.
- Mang giày thoải mái nếu kết hợp nhiều điểm di tích trong ngày.
- Khi đến chùa, đền và văn miếu, nên mặc trang phục lịch sự.
- Giữ gìn vệ sinh tại khu di tích, làng nghề và khu sinh thái.
